Hoe Stichting De Noordzee bijdraagt aan de verduurzaming van de scheepvaart

De Noordzee is een van de drukst bevaren zeeën ter wereld. De zeescheepvaart is van groot economisch belang en onze zeehavens verwerken lading van over de hele wereld. Het is een grote sector, aangezien ongeveer 90% van alle wereldwijd vervoerde goederen per schip wordt vervoerd. Daarom zorgt de scheepvaart voor een grote druk op het mariene milieu. 

De scheepvaart is verantwoordelijk voor emissies naar de lucht, zoals broeikasgassen en luchtvervuiling, maar ook emissies naar het water, zoals lozingen van gevaarlijke stoffen en zelfs lawaai. Stichting De Noordzee richt zich op de reductie van emissies die direct de Noordzee vervuilen:

• Lawaai: De scheepvaart levert de grootste bijdrage aan continu lawaai onder water, wat heel verstorend werkt voor allerlei vormen van leven in zee. 

• Scrubberwater: Lozingen van scrubberwater verzuren en vervuilen de Noordzee, doordat er zwavel, zware metalen en kankerverwekkende PAK’s in dit afvalwater zitten. 

• Ladingresiduen: Waswater met ladingresiduen mag vaak nog geloosd worden, wat betekent dat dit afvalwater met soms schadelijke stoffen in het mariene milieu belandt. 

Stichting De Noordzee wil dat de Noordzee niet langer gebruikt wordt als afvalputje, dus zoeken we naar oplossingen om vervuiling te voorkomen. Een grote opgave, waarbij veel verschillende spelers in een internationaal speelveld betrokken zijn. We werken daarom samen met havens, reders, beleidsmakers en onderzoeksinstituten. Omdat de wetgeving voor de scheepvaartsector vooral internationaal wordt bepaald, zijn we ook op regionaal en mondiaal niveau actief. We werken samen met andere Europese milieuorganisaties via Seas At Risk om kennis te delen en krachten te bundelen. Verder zijn we bestuurslid van de Clean Shipping Coalition, een internationale coalitie waarmee we aanwezig zijn bij de milieuvergaderingen van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de instantie van de Verenigde Naties die het wereldwijde beleid voor de scheepvaart bepaalt. Ook volgen we de ontwikkelingen in OSPAR, het samenwerkingsverband van Noordoost-Atlantische kuststaten.

Ondanks dat de vooruitgang niet altijd zo snel gaat als we zouden willen, zijn we blij met deze resultaten die we samen met partners al hebben bereikt op weg naar een emissieloze scheepvaart: 

• Lokaal verbod op scrubberwaterlozingen: Lange tijd kende Nederland als enige land rond de Noordzee geen enkele beperking ten aanzien van het lozen van scrubberwater door zeeschepen. Stichting De Noordzee heeft daarom veel aandacht aan dit onderwerp besteed door middel van communicatie, pers en gesprekken met belanghebbenden. Ook werden er Kamervragen gesteld. Dit leidde ertoe dat het Havenbedrijf Amsterdam per januari 2025 als eerste Nederlandse zeehaven een maatregel instelde tegen scrubberwaterlozingen en in maart 2025 kondigde de Minister van Infrastructuur en Waterstaat landelijke maatregelen aan. Dit werd in de zomer van 2025 opgevolgd door een beslissing op OSPAR-niveau, die de maatregelen tegen scrubberwaterlozingen harmoniseert. Deze beperkingen leiden direct tot een verbetering van de waterkwaliteit en minder schade voor het mariene milieu. Momenteel zetten we ons in om het verbod uit te breiden naar de Nederlandse territoriale wateren en later de gehele Noordzee. 

• Afspraken over paraffine: We waren de aanjagers van het paraffineconvenant in Nederland. Hierdoor lieten schepen vrijwillig hun ladingtanks wassen na het lossen van een lading, zodat er minder waswater met ladingresiduen op zee werden geloosd. Later werd dit opgenomen in wetgeving, waardoor we nu veel minder paraffine op de Nederlandse stranden aantreffen dan voorheen. Momenteel brengen we in kaart welke schadelijke ladingresiduen nog geloosd mogen worden en zoeken we naar oplossingen die er toe leiden dat de Noordzee niet langer als afvalputje gebruikt wordt. 

• Veiligere containervaart: Naar aanleiding van de containerramp met de MSC Zoe, waarbij 342 containers in een noordwesterstorm van boord vielen en 3,2 miljoen kilo lading als afval in zee belandde, besteedden we veel aandacht aan de noodzaak van veilig containervervoer. Dit is op de agenda gekomen en er zijn maatregelen gekomen zoals waarschuwingen bij extreme weersomstandigheden, verkeersbegeleiding boven de Wadden, een inclinometer die de hellingshoek van een schip registreert en het verplicht rapporteren van verloren containers wereldwijd. 

• Maatregelen tegen onderwatergeluid: In het internationale project DEMASK werkt Stichting De Noordzee samen met partners uit Nederland, België, Duitsland en Zweden aan aanbevelingen voor beleidsmakers, zodat zij sneller effectieve maatregelen kunnen nemen tegen continu onderwatergeluid, waaraan de scheepvaart de grootste bijdrage levert. Zo zorgen we dat er actie kan worden ondernomen om deze grote verstoring voor het leven in zee zo snel mogelijk te beperken. 

• Aan ladingeigenaren: kies in de samenwerking met rederijen bewust  rederijen die milieuvriendelijker opereren en betaal hiervoor. Hulpmiddelen om de milieuprestatie van rederijen inzichtelijk te maken worden o.a. geboden door Clean Shipping Index, Green Award en Clean Cargo Working Group. 

• Aan havens: loop voorop in de verduurzaming door te investeren in faciliteiten die nodig zijn om duurzamer te varen en stimuleer reders om die keuze te maken, bijvoorbeeld door kortingen op het havengeld voor minder vervuilende schepen. 

• Aan rederijen: werk samen met progressieve klanten, havens en financiers. 

• Aan financiers: stimuleer de verduurzaming door een gunstige financiering beschikbaar te stellen voor bedrijven die voorop lopen in de verduurzaming.
  

Ook individuen kunnen een verschil maken, door het maken van bewuste keuzes:  

• Koop lokaal, om transportemissies te verminderen. 

• Kies voor vervoersmiddelen met weinig emissies, zoals de trein. 

• Vermijd cruisevakanties.